Wat betekent de Hand van Mirjam eigenlijk?
Sommige symbolen zijn zo mooi dat je ze gewoon ophangt omdat ze bij je huis passen. En pas daarna ga je je afvragen wat ze eigenlijk betekenen.
De Hand van Mirjam is zo’n symbool.
Je ziet haar vaak in Joodse huizen, soms bij de voordeur, soms aan de muur, soms als sieraad. Voor veel mensen staat de hand voor bescherming, zegen en kracht. Een klein teken dat zegt: laat dit huis een goede plek zijn. Een plek met warmte, leven, licht en hopelijk een beetje rust.
Maar wie is Mirjam eigenlijk?
Mirjam is een belangrijke vrouw uit de Joodse traditie. Zij was de zus van Mozes en Aäron. Volgens het verhaal waakte zij als jong meisje over haar babybroertje Mozes, toen hij in een mandje in de Nijl werd gelegd. Later, na de uittocht uit Egypte, leidde Mirjam de vrouwen in zang en dans met de tamboerijn.
Ze staat daardoor symbool voor moed, bescherming, vertrouwen en levensvreugde. Eigenlijk past dat prachtig bij het idee van een hand die beschermt en zegent.
De Hand van Mirjam wordt in verschillende landen en culturen ook anders genoemd. Veel mensen kennen haar als de Hamsa. Dat woord verwijst naar het getal vijf, naar de vijf vingers van de hand. In Arabische landen wordt vaak gesproken over de Hand van Fatima, genoemd naar Fatima, de dochter van de profeet Mohammed.
In Joodse context wordt meestal gesproken over de Hand van Mirjam of gewoon Hamsa. In Israël zie je dit symbool heel veel, in huizen, winkels, sieraden en kunst. Soms heel traditioneel, soms juist modern en kleurrijk.
Niet alle Joden kijken hetzelfde naar de Hand van Mirjam. Voor de één is het een vertrouwd familiesymbool, voor de ander vooral een mooi stukje Joodse decoratie. Veel Sefardische en Mizrachische Joden zijn ermee opgegroeid. In families uit bijvoorbeeld Marokko, Tunesië, Irak, Iran, Jemen, Syrië of Israël zie je de hamsa vaak in huis, bij een babykamer, als hanger of bij de voordeur. Daar hoort het symbool vaak bij de huiscultuur: bescherming, geluk, zegen en het weren van het boze oog.
Veel Asjkenazische Joden zijn er minder vanzelfsprekend mee opgegroeid. In Nederland, Duitsland, Polen of Oost Europa was de hamsa minder aanwezig. Sommige mensen vinden haar daarom meer Israëlisch, Sefardisch of Mizrachisch dan iets uit hun eigen familiegeschiedenis. Anderen hebben haar juist omarmd, omdat het inmiddels een heel herkenbaar Joods symbool is geworden.
Ook religieuze Joden denken er verschillend over. Sommigen vinden een hamsa prima als decoratie of als traditioneel symbool. Anderen zijn wat voorzichtiger als er te veel nadruk ligt op bescherming tegen het boze oog, omdat dat voor hen te veel richting bijgeloof gaat. Dan zeggen ze liever: bescherming komt van God, niet van een voorwerp.
En juist dat maakt dit symbool interessant. Het leeft in verschillende Joodse werelden op verschillende manieren.
Bij Elly’s Simches gebruik ik de Hand van Mirjam vooral als warm, Joods en huiselijk symbool. Een hand die niet schreeuwt, maar zachtjes zegt: moge dit huis een goede plek zijn.
Ik gebruik haar graag omdat het symbool zoveel zachtheid én kracht heeft. Het is herkenbaar, maar nooit saai. Je kunt er alle kanten mee op. Met blauw glas krijgt ze iets fris en mediterraans. Met goud wordt ze feestelijk. Met een Davidster of Chai krijgt ze nog meer Joodse betekenis.
En natuurlijk is geen enkele hand precies hetzelfde.
Dat vind ik juist het leuke aan handgemaakt werk. Er mag best een klein verschilletje zijn. Een randje dat net anders loopt. Een kleur die iets dieper uitvalt. Een detail dat pas opvalt als je langer kijkt. Dat maakt het geen fabrieksproduct, maar iets met karakter.
Voor mij is de Hand van Mirjam niet alleen decoratie. Het is een klein stukje huiselijkheid. Iets dat je ophangt omdat je het mooi vindt, maar ook omdat je er een gevoel bij hebt.
Een beetje bescherming.
Een beetje zegen.
Een beetje simche aan de muur.
En dat is precies waar Elly’s Simches voor staat.
